Garebeg - Sekaten - Selamatan - Indische Rijsttafel (1)

 

"...In Indonesië geniet je niet alleen van het land en haar inwoners, maar ook zeker van het lekkere eten. Er gaat niets boven een uitgebreide Indische rijsttafel..."

"The Indonesian cuisine is a rich and complex blend of many cultures. Chinese, Indian, Arab, Dutch, Spanish, Portuguese and British influences have influenced the development of the country's present-day foods. Above all, the cooking of South East Asia has had a profound impact on the cuisine of the country. In the larger cities of the Indonesian Archipelago one can enjoy the chili peppers, peanut sauces and stewed curries of Thailand; the lemon grass and fish sauce of Vietnam; the intricate spice combinations of India and the endless foods which are a combination of these dishes. This culinary world of succulent delights reaches its epitome in the Rijsttafel - the crown jewel of the Indonesian kitchen."

 

Gunungan

Garebeg

 

De Javanen van Midden-Java hebben eeuwenlang geleefd onder het bestuur van vorsten. Deze vorsten, de adellijken, maar ook andere Javanen die rijk genoeg waren, gaven geregeld feesten. Bijvoorbeeld ter gelegenheid van een huwelijk of een besnijdenis.

De merkwaardigste feesten waren de Garebeg (Grebeg). Drie maal per jaar was het Garebeg in de vorstenlanden. Op de drie Islamitische feestdagen, n.l. de geboortedag (eigenlijk sterfdag) van de Profeet Mohammed (Mulud; Arabisch: Maulud), het einde van het vasten (Bakdo Poso, Lebaran) en het bedevaartsfeest naar Mekka (Hadj, Besar). Deze Garebeg Besar is de herdenking van de dag waarop door de pelgrims wordt geofferd (Idul Qurban), na de dag te voren in de vlakte van Arafat buiten Mekka te heben doorgebracht.
De vorstenlandse Javanen maakten het meeste werk van de Garebeg Mulud; daaraan was de Sekatèn verbonden.

Bij alle drie de Garebeg, liet de vorst de spijzen voor een grote heilsmaaltijd c.q. offermaaltijd (selamatan, sedekah) in een optocht van de kraton naar de grote moskee brengen in de zogenaamde 'spijsbergen', die de vorm hadden van mannelijke (jaler) en vrouwelijke (estri) gunungan.
De mannelijke gununang bevatten o.a. groente zoals kacang panjang en terong, de vrouwelijke o.a. lekkernijen gemaakt van ketan (rengginang).
Deze spijzen werden vervolgens onder het volk verdeeld.

De Javanen hebben de gewoonte om bij plechtigheden en feesten een gemeenschappelijke selamatan te houden. Deze wordt voorafgegaan door gebed.
De Garebeg zijn ontstaan uit vorstelijke selamatan, die zeer groot waren. In de loop der tijden zijn er steeds meer ceremonieën aan toegevoegd, om er meer plechtigheid aan te geven.

In de 19e en 20e eeuw behoorde er bij: een bijeenkomst van de vorstelijke familie en haar dienaren met Nederlandse gasten. Deze werd gehouden in de ontvangstzaal, de siti hinggil, een verhoging, een groot terras, met enige open hallen, voor de ingang van de kraton.

De plechtige ceremonieën van de Garebeg maakten grote indruk op de lokale bevolking en niet minder op de vreemdelingen, die deze feesten bijwoonden.

Sekatèn

Met Garebeg Mulud was er nog een extra feest. De Sekatèn. Dit was een jaarmarkt of kermis (pasar malam), die een week lang voor de Garebeg Mulud op de alun-alun gehouden werd.  Gedurende deze week werd de alun-alun omgetoverd in een kermisterrein vol met kraampjes, stands met kunst en kunstnijverheid en andere vormen van familievermaak.
Dit festival gaat terug naar 1939 volgens de Javaanse of 1477 volgens de Gregoriaanse, toen Raden Patah van Demak (ook bekend als Sultan Syah Alam Akbar) de Grote Moskee van Demak stichtte met de hulp van de Walisongo, die volgens de overlevering de verspreiders waren van de Islam op Java.

De meeste feestgangers kwamen 's avonds en 's nachts vanwege de koelte.
De naam Sekatèn is afgeleid van Sekati (Kanjeng Kyai Sekati).
Zo heten in Yogyakarta twee heilige gamelans, Kyai Nogowilaga en Kyai Guntur Madu, die gedurende de feestweek beurtelings bespeeld worden. *)

Na de Garebeg Mulud werden ze weer plechtig in een optocht teruggebracht naar de kraton.
De Garebeg en de Sekatèn werden in de 20e eeuw grote volksvermaken. Bij deze feesten kwamen de boeren uit verre desa's naar de steden om van allerlei moois te genieten.
De middenstand deed in die dagen dan ook goede zaken.
Het batikbedrijf (typisch voor de vorstenlanden) zorgde vóór de feestdagen, grote voorraden te hebben, en alles volgens de laatste mode.
Op de Sekatèn en de Lebaran werd de meeste kleding verkocht.

Tegenwoordig kan men slechts in Yogyakarta regelmatig getuige zijn van Garebeg ceremoniën

 

  *) Het Sekatèn festival werd eerst gehouden op een grasveld naast de moskee. Om de mensen naar de gebeurtenis te krijgen, maakte -- volgens de overlevering -- Sunan Giri, een van de Wali de traditionele gamelan-instrumenten die bespeeld werden.
Samen met deze instrumenten werden traditionele Javaanse muziek-composities, bekend als   gending en die door Sunan Kalijaga waren gecomponeerd gezongen en gespeeld. Na deze gebeurtenis werden de mensen die hadden aangegeven dat ze bekeerd wilden worden tot de Islam door de Walisongo geholpen bij het opzeggen van de 'syahadatain'.
Dit was de geloofsbelijdenis die moest worden opgezegd, en waarbij men verkondigde dat er geen andere God was dan Allah en dat Mohammed zijn profeet was.
Men zegt nu dat de naam Sekatèn eigenlijk is afgeleid van deze 'syahadatain'

 

2. Keduanya populer juga dengan sebutan Gamelan Sekati. K.K. Gunturmadu dari jaman Majapahit sedangkan K.K. Nagawilaga merupakan duplikatnya dibuat oleh Sri Sultan Hamengkubuwono I.

    
 Volgende pagina - slametan - rijsttafel >>